Rond het schoonmaken van kristallen circuleert veel advies, en een deel daarvan richt echte schade aan. Dit artikel gaat over het fysieke onderhoud: hoe je stenen schoon en heel houdt. Wat je verder met je stenen doet, is aan jou — wij bemoeien ons hier alleen met de mineralogie.
De gouden regel: niet alles kan in water
Hardheid en oplosbaarheid bepalen wat een steen aankan. Deze stenen horen nooit in water:
- Seleniet — is gips, lost letterlijk op en wordt dof en vezelig.
- Haliet (steenzout) — verdwijnt zo goed als volledig.
- Malachiet — bevat koper; water tast het oppervlak aan.
- Pyriet — roest en kan gaan brokkelen.
- Lapis lazuli en turkoois — poreus; water trekt erin en verandert de kleur.
- Angeliet, celestien, calciet — zacht en gevoelig.
Veilig in water: kwartsvarianten (amethist, rozenkwarts, bergkristal, citrien, aventurijn), agaat, jaspis, obsidiaan en toermalijn. Lauw water, een zachte doek, geen zeep, meteen drogen.
Vuistregel
Hardheid onder de 5 op de schaal van Mohs of een vezelige, laagjesachtige structuur? Dan alleen droog afstoffen met een zachte kwast.
Zonlicht: de stille kleurdief
Uv-licht breekt de kleurcentra in veel stenen af. Deze verbleken aantoonbaar in de zon:
- Amethist — verliest binnen enkele maanden zichtbaar paars.
- Rozenkwarts — wordt bleek tot bijna wit.
- Citrien, fluoriet, apatiet, kunziet, smaragd — idem.
De adviezen om kristallen “in de volle zon op te laden” gaan bij deze stenen dus lijnrecht in tegen hun behoud. Maanlicht is qua uv-belasting geen enkel probleem — dat kan altijd.
Wat wel altijd veilig is
- Droog afstoffen met een zachte kwast of microvezeldoek.
- Rook van salie, palo santo of wierook — raakt de steen fysiek nauwelijks.
- Geluid — een klankschaal of bel doet niets met het materiaal.
- Maanlicht op een vensterbank, mits binnen (dauw en vorst zijn wel schadelijk voor poreuze stenen).
- Op een schaal droge rijst of op een selenietplaat — droog en dus veilig.
Wat je beter kunt laten
- Zout water. Zoutkristallen dringen in scheurtjes en zetten uit — dat veroorzaakt op termijn barsten. Ook bij harde stenen.
- Ultrasoonreinigers. Prima voor diamant, funest voor alles met barstjes of insluitsels: smaragd, opaal, toermalijn.
- De vriezer of kokend water. Snelle temperatuurwisselingen laten stenen langs bestaande breukvlakken splijten.
- Schoonmaakmiddel of alcohol. Tast politoer aan en trekt in poreuze stenen.
Opbergen
Stenen krassen elkaar. Kwarts (7) krast met gemak calciet (3), seleniet (2) en fluoriet (4). Bewaar zachte stenen afzonderlijk in een zakje of in een doos met vakjes. Handig detail: de genummerde doosjes van een adventskalender zijn daar na december uitstekend voor te gebruiken.
24 stenen om te verzorgen
Wie in december een kalender uitpakt, heeft in januari een verzameling. Onze top 5 van dit jaar.
Bekijk de top 5 adventskalenders →